Umorzenie śledztwa lub dochodzenia

Postępowanie przygotowawcze może zakończyć się wniesieniem przez Prokuratora aktu oskarżenia do Sądu. W pewnych przypadkach organ postępowania przygotowawczego do Sądu kieruje wniosek o warunkowe umorzenie postępowania. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule „W jakich przypadkach prokurator może wnieść do Sądu wniosek o warunkowe umorzenie postępowania”. Jedną z możliwości zakończenia postępowania przygotowawczego jest również jego umorzenie. W niniejszym artykule Umorzenie śledztwa lub dochodzenia zostaną poruszone następujące kwestie:

  • kiedy organ postępowania przygotowawczego umarza postępowanie przygotowawcze,
  • w jakiej formie możliwe jest umorzenia dochodzenia lub śledztwa,
  • czy postanowienie o umorzeniu postępowania jest zaskarżalne.

Umorzenie śledztwa lub dochodzenia

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż umorzenie postępowania karnego oznacza zakończenie dochodzenia lub śledztwa, w przypadku gdy dalsze postępowanie jest niedopuszczalne lub bezprzedmiotowe. Art. 17 k.p.k. zawiera katalog sytuacji, w których nie prowadzi się postępowania, a jeżeli zostało już wszczęte, to organ, który je prowadzi powinien je umorzyć. I tak dopuszczalne jest umorzenie śledztwa lub dochodzenia w następujących wypadkach:

  1. czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia,
  2. czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa,
  3. społeczna szkodliwość czynu jest znikoma,
  4. ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze,
  5. oskarżony zmarł,
  6. nastąpiło przedawnienie karalności,
  7. postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się,
  8. sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych,
  9. brak skargi uprawnionego oskarżyciela,
  10. brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej,
  11. zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie.
  • Czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia

Przypadek ten odnosi się do sytuacji, kiedy w ogóle popełnienie przestępstwa nie miało miejsca, jak i do sytuacji, gdy postępowanie karne było prowadzone przeciwko niewłaściwemu oskarżonemu.

Przykładem takiej sytuacji będzie przypadek uzyskania przez Policję zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Organ podjął i wykonał czynności procesowe (w tym np. oględziny miejsca, przesłuchania świadków, zatrzymania rzeczy, np. nagrania z monitoringu), które nie dały mu uzasadnionego podejrzenia, że to przestępstwo zostało popełnione.

  • Czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa

W tej sytuacji czyn miał miejsce, jednak nie zawiera on wszystkich znamion określonego przestępstwa. Dotyczy to również sytuacji, gdy oskarżony działał w ramach tzw. obrony koniecznej, w stanie wyższej konieczności, pod wpływem błędu lub był niepoczytalny.

Przykładem tej przesłanki będzie sytuacja, kiedy osoba składa zawiadomienie o fakcie kierowania wobec niej groźby popełnienia na jej szkodę przestępstwa (art. 190 § 1 kk) i jednocześnie w treści swoich zeznań podaje, że groźba ta nie wzbudza w niej uzasadnionej obawy, że będzie spełniona. Element istnienia u pokrzywdzonego uzasadnionej obawy, że kierowana wobec niego groźba będzie spełniona, jest wymogiem wynikającym z zapisu treści art. 190 § 1 kk.

  • Społeczna szkodliwość czynu jest znikoma

Kolejną przesłanką jest znikoma społeczna szkodliwość czynu, która powoduje, że czyn zabroniony nie stanowi przestępstwa. Choć prowadzi ona do umorzenia postępowania, jednak sąd może w takim wypadku orzec przepadek na podstawie art. 39 pkt 4 k.k. Stopień społecznej szkodliwości czynu jest oceniany przez pryzmat kryteriów ustalonych w art. 115 § 2 k.k. Zgodnie z art. 115 § 2 KK, przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia (elementy przedmiotowe i podmiotowe czynu). Umorzenie postępowania przed rozprawą z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy zebrane dowody mają całkowicie jednoznaczną wymowę, a dokonanie trafnych ustaleń co do popełnienia przez oskarżonego zarzucanego czynu oraz stopnia społecznego niebezpieczeństwa tego czynu nie wymaga oceny materiału dowodowego.

  • Ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze

Kodeks karny przewiduje liczne przypadki, kiedy mimo popełnienia danego czynu, sprawca nie podlega karze. Przykładowo niezawiadomienie o popełnieniu przestępstwa jest zgodnie z art. 240 § 1 k.k. przestępstwem. Niemniej jednak nie podlega karze, kto zaniechał zawiadomienia z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym (art. 240 § 3 k.k.).

  • Oskarżony zmarł

Śmierć oskarżonego jest oczywistą przesłanką umorzenia postępowania karnego toczącego się przeciwko niemu.

  • Nastąpiło przedawnienie karalności

Zgodnie z art. 101 § 1 k.k. karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:

  1. 30 – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa, 
  2. 20 – gdy czyn stanowi inną zbrodnię, 
  3. 15 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat, 
  4. 10 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata, 
  5. 5 – gdy chodzi o pozostałe występki.

Natomiast karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia. Karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok, jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie. W przypadku, gdy wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia zgodnie z art. 45 k.w. ustaje z upływem 2 lat od popełnienia czynu.

  • Postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się

Stan rzeczy osądzonej zachodzi wówczas, gdy uprzednio zakończone zostało prawomocne postępowanie co do tego samego czynu tej samej osoby, zaś nowe postępowanie pokrywa się z przedmiotem postępowania w sprawie już zakończonej, a także gdy jego przedmiot jest częścią przedmiotu osądzonego w sprawie już zakończonej. Nie wszczyna się również postępowania, a wszczęte umarza, jeżeli wcześniej wszczęte toczy się co do tego samego czynu i tej samej osoby.

  • Sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych


W punkcie tym ujęto brak podsądności polskim sądom karnym. Podsądność sądom karnym obejmuje podsądność sądom powszechnym i wojskowym. Regułą jest orzecznictwo sądów powszechnych, a wyjątkiem jest podsądność sądom wojskowym.

  • Brak skargi uprawnionego oskarżyciela

Dotyczy to przestępstw, które są ścigane z oskarżenia prywatnego, np. zniesławienia (art. 212 § 4 k.k.) lub zniewagi (art. 216 k.k.). Jeżeli w sprawie, w której powinien być wniesiony prywatny akt oskarżenia, oskarżycielem jest osoba nie będąca pokrzywdzoną czynem przestępnym, to postępowanie takie nie powinno być wszczęte, a już wszczęte powinno zostać umorzone.

  • Brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej

Punkt ten dotyczy braku właściwych zezwoleń odpowiednich organów na pociągnięcie do odpowiedzialności np. posłów i senatorów, członków Trybunału Stanu, sędziów, czy też prokuratorów.

  • Inne okoliczności wyłączające ściganie

Podkreślenia wymaga fakt, iż katalog zawarty w art. 17 k.p.k. nie jest katalogiem zamkniętym, bowiem Kodeks postępowania karnego zawiera szereg innych przypadków, kiedy postępowanie może być umorzone. Do przeszkód procesowych niewymienionych w w/w przepisie należą:

  • art. 11 k.p.k. – postępowanie w sprawie o występek, zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 5, można umorzyć, jeżeli orzeczenie wobec oskarżonego kary byłoby oczywiście niecelowe ze względu na rodzaj i wysokość kary prawomocnie orzeczonej za inne przestępstwo, a interes pokrzywdzonego temu się nie sprzeciwia,
  • art. 596 k.p.k. – zastrzeżenie dokonane przez państwo obce w postępowaniu ekstradycyjnym, że postępowanie dotyczyć może tylko tych przestępstw, co do których nastąpiło wydanie, zaś postępowanie nie może się toczyć co do innych przestępstw popełnionych przed dniem wydania,
  • art. 58 § 2, art. 61 § 1 k.p.k. – brak strony skarżącej powstały w toku procesu w wyniku śmierci osoby wnoszącej oskarżenie, gdy w jej uprawnienie nie wstąpiła osoba najbliższa. Taka sytuacja może dotyczyć oskarżyciela prywatnego oraz subsydiarnego.

Kto wydaje postanowienie o umorzeniu dochodzenia lub śledztwa

W przypadku zaistnienia przesłanek do umorzenia postępowania uprawnionymi do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania:

  • w przypadku dochodzenia – Policja lub inny organ prowadzący postępowanie np. urząd Celny po zatwierdzeniu przez Prokuratora sprawującego nadzór nad postępowaniem,
  • w przypadku śledztwa – Prokurator prowadzący postępowanie.

Warto wskazać, iż w przypadku wydania postanowienia o umorzeniu dochodzenia przez organ nieprokuratorski nie musi zawierać ono uzasadnienia.

Więcej na temat zażalenia na umorzenie śledztwa lub dochodzenia znajdziesz w artykule:

Umów się na spotkanie z Adwokatem w siedzibie Kancelarii Adwokackiej przy ul. Rymanowskiej 5 w Warszawie telefonicznie dzwoniąc pod nr 697053659 lub mailowo na adres biuro@adwokat-stelmaszczyk.pl

Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

11 odpowiedzi na Umorzenie śledztwa lub dochodzenia

  1. Sylwia Winiarska pisze:

    Drodzy Czytelnicy,
    zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu.
    Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Wasza prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.
    Pozdrawiam,
    aplikant adwokacki Sylwia Winiarska

  2. Robert pisze:

    Witam,

    tak po krótce czytając powyższe powody umozenia śledztwa czy też dochodzenia powodem umożenia może byc np brak wniosku pokrzywdzonego ,,, np sledztwo było prowadzone a okazało się iż dotyczy przestpstwa z artykułu sciganego na wniosek, którego nie wnosi pokrzywdzony

    z poważaniem
    Robert

    • Mariusz Stelmaszczyk pisze:

      Witam, w przypadku przestępstw ściganych na wniosek pokrzywdzonego uzyskanie tego wniosku – oświadczenia pokrzywdzonego o woli ścigania sprawcy przestępstwa popełnionego na jego szkodę jest koniecznym wymogiem, bez którego postępowanie karne musi zostać umorzone. W zdecydowanej większości przypadków od samego początku organom ścigania – Policji i Prokuraturze jest wiadomym, że przestępstwo, w którego sprawie prowadzą śledztwo lub dochodzenie jest ścigane na wniosek. W tych przypadkach uzyskanie wniosku o ściganie od pokrzywdzonego jest jedną z pierwszych czynności śledztwa lub dochodzenia. Jeśli pokrzywdzony nie złoży wniosku o ściganie – wówczas postępowanie karne zostaje umorzone na podstawie art.17 par. 10 k.p.k.

      Opisana przez Pana sytuacja zdarza się rzadko. Z Pana opisu zrozumiałem, że chodzi o sytuację, w której Policja lub Prokuratura prowadzą postępowanie przygotowawcze o czyn ścigany z urzędu, a dopiero później dochodzi do zmiany kwalifikacji prawnej czynu, będącego przedmiotem postępowania na czyn ścigany na wniosek. W takiej sytuacji Prokurator lub Policjant musza zwrócić się do pokrzywdzonego z zapytaniem, czy składa wniosek o ściganie. Jeśli pokrzywdzony takiego wniosku nie złoży, wówczas następuje umorzenie postępowania karnego.

  3. Alexandra pisze:

    Witam.
    W czerwcu doszło do sytuacji w której doszło pomiędzy mną i inna dziewczyna do szarpaniny. Ja zaczęłam ta sytuację ciągnąć dziewczynę za włosy do innej sytuacji nie doszło, wspomniana dziewczyna złożyła zawiadomienie na policję wiem że jest postępowanie w tej sprawie ja jednak mieszkam za granicą i nie jestem w stanie stawiać się na każde wezwanie. Nie byłam nigdy karana czy mogę ubiegać się o warunkowe umorzenie postępowania?
    Z poważaniem Alexandra

    • Mariusz Stelmaszczyk pisze:

      Witam Pani Aleksandro, w pierwszej kolejności powinna Pani ustalić, jakie postępowanie, o jakie przestępstwo i w jakim trybie się przeciwko Pani toczy. Szarpanie za włosy jest przestępstwem naruszenia nietykalności cielesnej, które jest ścigane z oskarżenia prywatnego, a nie przez Prokuratora z urzędu. To oznacza, że albo ta dziewczyna, którą ciągnęła Pani za włosy doznała obrażeń ciała powyżej 7 dni (co jest niemożliwe przy jedynie szarpaniu za włosy) albo ta dziewczyna złożył do Sądu prywatny akt oskarżenia (wówczas ani Policja, ani Prokurator nie uczestniczyliby w takim postępowaniu)

      Sytuacja, w której toczy się przeciwko Pani jakieś postępowanie karne, a Pani nie odbiera wezwań z racji pobytu za granica jest dla Pani niebezpieczna. Dlatego doradzam Pani skontaktować się z wybranym przez Panią Adwokatem, ustanowić go swoim obrońcą, albo przynajmniej podpisać mu upoważnienie do zapoznania się z aktami sprawy karnej po to, by ten Adwokat przejrzał akta postępowania karnego przeciwko Pani, przesłał je Pani w wersji elektronicznej, a ponadto wyjaśnił Pani o co jest to postępowanie karne i co Pani grozi.

  4. Małgorzata pisze:

    dzień dobry,
    Wystawiono mi mandat karny za nieprawidłowe parkowanie. Nie zgodziłam się z nim i sprawa znalazł się w Sądzie. Wezwany na świadka funkcjonariusz nie umiał uzasadnić wystawienia mandatu, wyglądało na to, że nie znał dokładnie przepisów.
    Czy w takiej sytuacji mogę wystąpić z wnioskiem o umorzenie postępowania? Jeśli tak to w jak to uzasadnić dokładnie ?
    dziękuję
    z poważaniem Małgorzata

    • Mariusz Stelmaszczyk pisze:

      Witam Pani Małgorzato, ponieważ wniosek o Pani ukaranie został już skierowany do Sądu i Sąd zarządził już postępowanie dowodowe, to z przyczyn proceduralnych powinna Pani wnosić nie o umorzenie postępowania ale o uniewinnienie Pani od zarzucanego Pani wykroczenia drogowego. Może Pani zatem wysłać do Sądu pismo, będące omówieniem przeprowadzonych w sprawie dowodów, w tym zeznań Policjanta, a w nim zawnioskować o Pani uniewinnienie. W sprawach, które prowadzę jako adwokat – obrońca osoby oskarżonej o przestępstwo lub obwinionej o popełnienie wykroczenia wysyłam zazwyczaj takie pisma przed ostatnią rozprawą.

  5. Agnieszka pisze:

    Witam
    Zostałam wezwana na świadka na policje w sprawie w której tak naprawdę jestem sprawcą. Zostawiłam spiace dziecko w samochodzie i weszłam do sklepu . Wróciłam po 20 min przy samochodzie była policja , dziecko się obudziło,plakalo i któryś z przechodniów wezwał policje. Dziecku nic się nie slalo. Moja wina i nieodpowiedzialność nie budzi wątpliwości. Czy istnieje możliwość że sprawa ta zostanie umorzona po moim przesłuchaniu na policji czy też skierują ją do sądu. Czy mogę jakoś się przygotować do przesłuchania?

    • Mariusz Stelmaszczyk pisze:

      Witam Pani Agnieszko, każda sprawa karna o przestępstwo jest oceniana z punktu widzenia stopnia społecznej szkodliwości. Pani sprawa karna może również zostać umorzona na tej podstawie. Może Pani rozważyć zapisanie się na trening umiejętności wychowawczych organizowany np. przez Komitet Ochrony Praw Dziecka i przedstawienie podczas przesłuchania na Policji zaświadczenia o uczestniczeniu w takim kursie.

  6. Monk pisze:

    Witam,
    moje dziecko miało wypadek będąc pod opieką moją i żony. Sprawa została przekazana przez policję do prokuratury, odbyły się przesłuchania (także dziecka bez naszego udziału) i dwa tygodnie po wizycie w Prokuraturze otrzymaliśmy listownie decyzję o umorzeniu dochodzenia. Półtora miesiąca później również listownie otrzymaliśmy postanowienie sądu o ustanowieniu kuratora dla dziecka, który ma je reprezentować w postępowaniu przygotowawczym i ewentualnym procesie karnym, gdzie ja mogę być podejrzanym o spowodowanie tego wypadku. Zarówno decyzja prokuratora o umorzeniu dochodzenia, jak i jego wniosek do sądu o ustanowienie kuratora dla dziecka wydane zostały tego samego dnia. Czy to oznacza, że wszczęte zostało jakieś drugie postępowanie w tej samej sprawie, czy prokurator pogubił się w sprawie?

    • Agnieszka Rzeszut pisze:

      Dzień dobry, zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, a dokładniej art. 98 par pkt w zw. z art. 99, żadne z rodziców nie może reprezentować dziecka przy czynnościach prawnych między dzieckiem a jednym z rodziców lub jego małżonkiem, za jednym wyjątkiem, który w opisywanej przez Pana sprawie ne zachodzi, stąd prokurator słusznie wystąpił z wnioskiem o ustanowienie dla dziecka kuratora, który będzie reprezentował interesy małoletniego małoletniego. Jeżeli postępowanie przygotowawcze został umorzone, to po ustanowieniu dla dziecka kuratora, prokurator prześle mu odpis postanowienie. Następnie kurator będzie mógł złożyć zażalenie w imieniu małoletniego, jeżeli uzna, że są do tego podstawy.

      Pozdrawiam,
      Adwokat Agnieszka Rzeszut
      792 828 323

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


3 × dwa =