Uprawnienia świadka w toku przesłuchania w postępowaniu przygotowawczym

Celem niniejszego artykułu jest wskazanie jakie są najważniejsze uprawniania świadka w czasie przeprowadzenia czynności przesłuchania.

Na wstępie należy wskazać, iż świadkowi w toku postępowania przysługują następujące uprawnienia:

1. Prawo do odmowy składania zeznań,

2. Prawo do odmowy odpowiedzi na pytanie,

3. Prawo do zwrotu poniesionych wydatków,

4. Prawo do złożenia wniosku o utajnienie jego danych osobowych (świadek anonimowy).

Szczegółowo analizując każde uprawnienie należy wskazać, iż:

Prawo do odmowy składania zeznań przysługuje ściśle określonym osobom, najbliższym dla stron, które zostały określone w art. 115 § 11 k.k. Będą to następujące osoby:

  • małżonek,

  • wstępny,

  • zstępny,

  • rodzeństwo,

  • powinowaty w tej samej linii lub stopniu,

  • osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek,

  • a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

Warto wskazać, iż zgodnie z art. 182 § 2 k.p.k. prawo odmowy zeznań trwa mimo ustania małżeństwa lub przysposobienia.

Ponadto prawo odmowy zeznań przysługuje także świadkowi, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.

Osoba uprawniona do odmowy złożenia zeznań może oświadczyć, że chce z tego prawa skorzystać, nie później jednak niż przed rozpoczęciem pierwszego zeznania w postępowaniu sądowym.

W praktyce wygląda to tak, iż organ przesłuchujący w czasie zbierania wstępnych danych ustala jaki jest stosunek świadka do podejrzanego. Następnie przed etapem zeznań spontanicznych organ ścigania powinien pouczyć świadka, iż przysługuje mu uprawnienie do odmowy składania zeznań. Jeżeli świadek chce skorzystać z przedmiotowego uprawienia powinien zgłosić, iż chce z niego skorzystać. Wówczas osoba przesłuchująca odstąpi od dalszego przesłuchania. Warto wskazać, iż świadek może zarówno wskazać, iż odmawia składania zeznań, może również jak wskazuje piśmiennictwo wyrazić to w formie przemilczenia (R.A. Stefański, Uchylenie się, s. 78; Hofmański i in., Komentarz, t. I, s. 844).

W toku postępowania karnego świadek zgodnie z art. 183 § 1 k.p.k. może odmówić odpowiedzi na konkretne pytania, bez podawania przyczyny. Takie uprawnienie przysługuje w sytuacji, gdy odpowiedź mogłaby narazić jego lub jego najbliższą osobę na odpowiedzialność karną.  Obawa pociągnięcia do odpowiedzialności w wypadku udzielenia odpowiedzi na pytanie dotyczy odpowiedzialności karnej oraz odpowiedzialności karnoskarbowej. Nie może być podstawą do powołania się na powyższy przepis obawa przed grożącą odpowiedzialnością za wykroczenie, za wykroczenie skarbowe, jak i obawa przed odpowiedzialnością dyscyplinarną, cywilną, administracyjną czy służbową (wyrok Sądu Najwyższego z 23.2.1987 r., II KR 22/87). Obawa przed poniesieniem odpowiedzialności musi mieć podstawy i niekoniecznie musi występować w danej chwili. W orzecznictwie wskazuje się, że organ przesłuchujący nie może żądać od świadka wyjaśnienia, dlaczego chce on odmówić odpowiedzi (wyrok Sądu Najwyższego z 28.1.1975 r., IV KR 313/74). Warto wskazać, iż uprawnienie z art. 183 k.p.k. nie ma charakteru jednorazowego i nie konsumuje go okoliczność, że świadek w tym samym lub innym przesłuchaniu powołał się już na prawo odmowy odpowiedzi na pytanie. Prawo to istnieje za każdym razem, gdy pojawią się przesłanki skorzystania z niego.

Jeszcze tego samego dnia, co przesłuchanie warto zgłosić żądanie zwrotu poniesionych wydatków z tytułu:

  1. kosztów podróży kosztów noclegu,

  2. utrzymania w miejscu wykonywania czynności postępowania,

  3. prawo do zwrotu zarobku lub dochodu utraconego z powodu stawiennictwa na wezwanie sądu lub organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze.

Art. 618a k.p.k. daje prawo do zwrotu poniesionych wydatków osobie wezwanej, jeżeli się stawiła, choćby nie została przesłuchana. Ważne jest spełnienie obowiązku stawiennictwa i chęć realizacji obowiązku złożenia zeznań. Należności przewidziane w art. 618a k.p.k. będą się należały także w przypadku, gdy osoba wezwana w charakterze świadka skorzysta z ustawowego prawa do odmowy składania zeznań. Podkreślenia wymaga fakt, iż w przypadku wezwania osoby w charakterze świadka w kilku sprawach na ten sam dzień, przyznaje się jej te należności tylko raz. Co ciekawe prawo do żądania zwrotu kosztów przysługuje również osobie towarzyszącej świadkowi, jeżeli świadek nie mógł stawić się na wezwanie sądu lub organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze bez opieki tej osoby.

Zgodnie z art. 618b k.p.k. świadkowi przysługuje zwrot zarobku lub dochodu utraconego z powodu stawiennictwa na wezwanie sądu lub organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Chodzi tu o każdy zarobek (dochód), który świadek mógłby osiągnąć, świadcząc pracę albo wykonując działalność w tym czasie, ale utracił go, wywiązując się z obowiązku stawiennictwa na wezwanie przed sądem lub organem.W myśl art. 618 b § 2 k.p.k. wynagrodzenie za utracony zarobek świadka przyznaje się w wysokości jego przeciętnego dziennego zarobku (lub dochodu) za każdy dzień udziału w czynnościach postępowania. W przypadku świadka pozostającego w stosunku pracy przeciętny dzienny utracony zarobek oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu należnego pracownikowi ekwiwalentu pieniężnego za urlop. Zgodnie zaś z art. 618b § 3 k.p.k. górną granicę takiej należności stanowi równowartość 4,6% kwoty bazowej dla osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, której wysokość określa corocznie ustawa budżetowa. Ustawa wymaga w art. art. 618b § 4 k.p.k., aby utratę zarobku lub dochodu utraconego z powodu stawiennictwa na wezwanie sądu lub organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze oraz ich wysokość należycie wykazać. Jeżeli świadek jest pracownikiem najemnym, nastąpi to na podstawie stosownego zaświadczenia wydanego na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 15.5.1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy, w innym przypadku wystarczające wydaje się uprawdopodobnienie tego faktu, poprzez złożenie oświadczenia (na piśmie albo ustnie do protokołu).

Prawo do złożenia wniosku o utajnienie jego danych osobowych (świadek anonimowy) przysługuje wyłącznie, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 184 k.p.k. – uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności lub mienia w znacznych rozmiarach. Powyższe oznacza, że obawa musi wynikać z udowodnionych albo przynajmniej uprawdopodobnionych okoliczności faktycznych. Nie jest zatem wystarczające stwierdzenie potencjalnego świadka, że boi się on konsekwencji zeznawania. Istnienie zagrożenia, a także to, czy obawa jest uzasadniona, należy rozumieć jako zobiektywizowaną obawę niebezpieczeństwa, z tego też względu należy podzielić pogląd wyrażony w doktrynie, że niewystarczające jest subiektywne przekonanie świadka o tym, że istnieje niebezpieczeństwo.

W przypadku spełnienia przesłanek z art. 184 § 1 k.p.k. zapada decyzja o utajnieniu danych świadka, która ma formę postanowienia. W postępowaniu przygotowawczym wydaje ją prokurator, a w jurysdykcyjnym – sąd. Postanowienie o utajnieniu danych osobowych może być wydane na wniosek świadka lub z urzędu. Wydanie postanowienia z urzędu ma miejsce wówczas, gdy organ procesowy podczas kontaktu ze świadkiem zorientuje się, że zachodzą podstawy wydania postanowienia. Podkreślenia wymaga fakt, iż nie można nadać świadkowi takiego statusu bez jego zgody.

W przedmiotowym postanowieniu pomija się okoliczności umożliwiające ujawnienie tożsamości świadka. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 26 listopada 2012 roku (II AKA 149/12) będą to następujące dane: „…imię, nazwisko, zawód, wiek, miejsce zamieszkania świadka, ale także fragmenty zeznań świadka anonimowego, zawierających informacje, których ujawnienie prowadziłoby do ustalenia tożsamości świadka pod warunkiem, że nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, np. to że jest sąsiadem oskarżonego, pracuje z jego bliską, określoną, osobą, pracował w określonym czasie z oskarżonym i dlatego go zna, uczy jego dzieci, stąd go zna…”.

Po wydaniu postanowienie przesłuchanie świadka odbywa się w sposób uniemożliwiający ujawnienie danych. Najczęściej w takiej sytuacji świadek zeznając znajduje się w innym pokoju lub przesłuchanie takie jest przeprowadzone za pomocą urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość.

Na podstawie powyższego należy dojść do konkluzji, iż wszystkie wskazane uprawnienia mają za zadanie ułatwić świadkowi zeznania, jak również zabezpieczyć jego dobra takie jak życie i zdrowie. Przygotowując się do przesłuchania świadek powinien pamiętać o ostrożności i niepodejmowaniu pochopnych decyzji. Zawsze powinien postępować zgodnie z prawem, a w razie wątpliwości, powinien zasięgnąć porady adwokata.

Aplikant adwokacki Sylwia Winiarska – e – mail: winiarska@adwokat-stelmaszczyk.pl,  nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Adwokat Mariusz Stelmaszczyk – e -mail: biuro@adwokat-stelmaszczyk.pl, nr tel. kom. +48 697 053 659 lub tel./fax +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Uprawnienia świadka w toku przesłuchania w postępowaniu przygotowawczym

  1. Sylwia Winiarska pisze:

    Drodzy Czytelnicy,
    zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu.
    Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Wasza prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.
    Pozdrawiam,
    aplikant adwokacki Sylwia Winiarska

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *


7 − trzy =

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>